Zanim termin „redukcja szkód” zadomowił się w dyskusji o substancjach psychoaktywnych, podobne zasady opisała już w 1967 roku Lisa Bieberman w cienkiej broszurze sprzedawanej za dolara. Nowe badanie Daniela J. Krugera z University at Buffalo i jego współpracowników sprawdziło, jak jej rekomendacje wypadają w oczach dzisiejszych użytkowników psychodelików — i wypadły zaskakująco dobrze.
Spis treści ▼
Co i jak sprawdzono
Zespół Krugera, w którego skład weszli m.in. Paul Gillis-Smith z Harvard Divinity School oraz badacze związani z Michigan Psychedelic Center przy University of Michigan, zebrał dane od grupy liczącej — w zależności od źródła komunikatu — od blisko 500 do około 600 osób. Część uczestników rekrutowano online, część podczas wydarzenia Entheofest w Ann Arbor w stanie Michigan jesienią 2023 roku. Średni wiek badanych wynosił około 43 lat (przedział 18–85 lat), grupa była w większości biała, a uczestnicy deklarowali niedawny kontakt z LSD, grzybami psylocybinowymi, mezkaliną, ayahuaską, ketaminą lub MDMA.
Każdej osobie przedstawiono 19 zaleceń wyciągniętych z poradnika Bieberman — dziesięć dotyczyło przygotowania do sesji z substancją, dziewięć samej sesji — i proszono o ocenę zgody na pięciopunktowej skali. Badanie opisano w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Psychedelics” (Elsevier), online od 12 sierpnia 2026 roku, pod numerem DOI 10.1016/j.psyche.2026.100034.
Wyniki: zaskakująco wysoka zgodność
Z 19 ocenianych zaleceń 18 uzyskało średnią zgodę przekraczającą poziom „nieco się zgadzam” — czyli większość uczestników uznała je za sensowne z perspektywy dzisiejszej wiedzy i doświadczenia. Najwyższe noty padły dla rekomendacji dotyczących wzajemnego zaufania w grupie towarzyszącej sesji oraz zasady, że odpowiedzialność za przebieg doświadczenia leży po stronie samego uczestnika, niezależnie od tego, czy towarzyszy mu przewodnik.
Jedno z 19 zaleceń wyróżniało się rozbieżnością ocen — dotyczyło obecności luster w pomieszczeniu, w którym odbywa się sesja. Autorzy nie wyjaśniają w publicznie dostępnych materiałach, co dokładnie podzieliło opinie, odnotowują tylko sam fakt mniejszej zgodności w tym jednym punkcie.
Interpretacja: pragmatyzm przed terminem
Dla Krugera i współautorów najważniejszy wniosek nie dotyczy pojedynczych zaleceń, lecz całości obrazu: wysoki poziom zgody między treścią napisaną w 1967 roku a ocenami ludzi żyjących prawie sześćdziesiąt lat później wskazuje, że podejście Bieberman było już wtedy zaskakująco zbieżne z dzisiejszym językiem redukcji szkód — mimo że sam ten termin nie istniał jeszcze w obiegu. Na tle tamtej epoki wyróżnia ją świeckie, pragmatyczne podejście, odległe od mistycznej retoryki, która dominowała wówczas w środowisku wokół Timothy’ego Leary’ego i Richarda Alperta.
Bieberman, absolwentka Radcliffe College z 1963 roku, początkowo współpracowała z kręgiem Harvard Psilocybin Project, ale odłączyła się od niego i założyła własny Psychedelic Information Center w Cambridge w Massachusetts. Wydany w lutym 1967 roku, 36-stronicowy poradnik „Session Games People Play: A Manual for the Use of LSD” był adresowany do osób planujących pierwszy kontakt z LSD i miał być — w przeciwieństwie do ówczesnej narracji Leary’ego — rzeczowy i bez mistycznego sztafażu. We współczesnej literaturze o psychodelikach Bieberman bywa dziś opisywana jako jedna z prekursorek myślenia o redukcji szkód w tej kulturze.
Dlaczego to ma znaczenie dzisiaj
Badanie Krugera wpisuje się w szerszy nurt prac historyczno-socjologicznych, które na nowo odczytują wczesne lata kultury psychodelicznej w świetle dzisiejszego aparatu pojęciowego zdrowia publicznego. Dla badaczy redukcji szkód to argument, że pragmatyczne, nieinstruktażowe podejście do bezpieczeństwa nie jest wynalazkiem ostatnich dekad, a ma korzenie sięgające samych początków masowego zainteresowania LSD w USA.
Warto pamiętać, że to badanie ankietowe na grupie samodzielnie zgłaszających się uczestników — w większości białych, rekrutowanych częściowo na evencie psychodelicznym — więc jego wyniki nie przekładają się automatycznie na całą populację osób mających kontakt z psychodelikami.
Rośnie też liczba instytucjonalnych projektów, które chcą zbierać dane o psychodelikach używanych poza klinikami w sposób bardziej systematyczny — przykładem jest brytyjski program PATHS poświęcony redukcji szkód albo amerykański projekt CANOPY Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco. Badanie Krugera wpisuje się w ten sam szerszy trend: potrzebę zrozumienia, jak psychodeliki są faktycznie używane w realnym świecie, a nie tylko w warunkach eksperymentu.
Status prawny w Polsce
LSD jest w Polsce substancją kontrolowaną, a posiadanie i obrót nią są nielegalne niezależnie od kontekstu. Podobnie nielegalne są grzyby psylocybinowe, mezkalina, ayahuaska i MDMA; ketamina dostępna jest wyłącznie na receptę i w lecznictwie. Opisywane badanie ma charakter historyczno-socjologiczny i ankietowy, nie jest badaniem klinicznym ani oceną bezpieczeństwa stosowania którejkolwiek z substancji w Polsce.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
Źródła
- PsyPost — A 1$ LSD booklet from 1967 anticipated much of today’s psychedelic safety advice, study suggests
- University at Buffalo — komunikat prasowy o badaniu Krugera
- Kruger, D.J. i współautorzy, „Psychedelics” (Elsevier), DOI: 10.1016/j.psyche.2026.100034










