Badanie zespołu z Amsterdamu, Zurychu i Utrechtu, opublikowane w Nature Communications, pokazuje, że psylocybina wyraźnie wzmacnia klasyczną iluzję wzrokową Ebbinghausa – efekt rósł z dawką i był widoczny w aktywności kory wzrokowej mierzonej fMRI. Nowe badanie z Uniwersytetu Bazylejskiego nie znalazło porównywalnego efektu mikrodawek LSD w innym teście percepcyjnym, mimo że uczestnicy subiektywnie odczuwali zmiany w widzeniu. To nie jest jedno badanie head-to-head, lecz splot wniosków z trzech odrębnych prac – wyjaśniamy, co faktycznie wykazano.
Spis treści ▼
Trzy badania, nie jedno
Nie istnieje eksperyment, w którym te same osoby dostały psylocybinę i LSD, a naukowcy porównali efekt na tej samej iluzji w tych samych warunkach. Mówimy o trzech odrębnych pracach, trzech grupach uczestników i dwóch różnych testach percepcyjnych:
- Badanie 1 (Amsterdam/Zurych/Utrecht, Nature Communications, 2025) – psylocybina i iluzja Ebbinghausa (złudzenie rozmiaru).
- Badanie 2 (University of Minnesota, Journal of Vision, 2024) – psylocybina i supresja kontrastu otoczenia, mały pilotaż.
- Badanie 3 (Uniwersytet Bazylejski, Neuroscience of Consciousness, 2026) – mikrodawki LSD i ta sama supresja kontrastu z badania 2.
Porównanie „psylocybina kontra LSD” powstaje więc dopiero przy złożeniu badań 2 i 3 – tego samego testu, ale innych osób i innych lat. Badanie 1 testowało inną iluzję i jest dodatkowym, mocniejszym dowodem, że psylocybina w ogóle wpływa na przetwarzanie kontekstu wzrokowego.
Iluzja Ebbinghausa pod psylocybiną
Iluzja Ebbinghausa to dwa identyczne kółka – jedno otoczone dużymi kółkami wydaje się mniejsze, drugie otoczone małymi wydaje się większe, choć ich rozmiar jest identyczny. Mózg ocenia rozmiar relacyjnie, względem kontekstu – to tzw. obliczenia kontekstowe w korze wzrokowej.
Zespół Marco Aqila i Gillesa de Hollandera (Amsterdam, Zurych, Utrecht) przebadał 18 uczestników w trzech sesjach – placebo, 5 mg i 10 mg psylocybiny, losowo, w odstępie minimum dwóch tygodni, z podwójnym zaślepieniem. U 12 osób z pełną analizą fMRI (funkcjonalny rezonans magnetyczny, skaner 7T) zmierzono siłę iluzji i aktywność pól wzrokowych V1-V3. Praca przeszła pełną recenzję naukową i została opublikowana 21 listopada 2025 roku w Nature Communications (tom 16, artykuł 10271) – to zweryfikowana publikacja, nie wstępny preprint.
Zniekształcenie rozmiaru wynosiło przy placebo 6%, przy 5 mg 8,3% (p=0,012), a przy 10 mg 9,6% (p=0,005) – wzmocnienie względem placebo o 39% i 59%. fMRI wskazało mechanizm: zmniejszoną supresję sygnału z otoczenia w polach V1-V3, czyli mózg słabiej „tłumił” wpływ kontekstu. Autorzy proponują, że zmiana obliczeń kontekstowych może być ogólniejszym mechanizmem działania psychodelików, choć zastrzegają, że nie wiadomo, który receptor za to odpowiada, a sygnał BOLD miesza komponenty neuronalne i hemodynamiczne.
Dlaczego mikrodawki LSD wypadły inaczej
Drugi trop zaczyna pilotaż z University of Minnesota (Journal of Vision, 2024): sześciu uczestnikom podano 25 mg psylocybiny lub placebo aktywne i zmierzono inny efekt – supresję kontrastu otoczenia. To bardzo mała próba o niskiej mocy statystycznej, wynik trzeba traktować jako wstępny sygnał. Psylocybina wzmocniła tę supresję, a intensywność subiektywnych wizji korelowała z siłą efektu.
Rok później zespół z Uniwersytetu Bazylejskiego (Lucca Jaeckel, Matthias Liechti, Philipp Sterzer i współpracownicy) sprawdził tę samą miarę przy mikrodawkach LSD – 10 µg i 20 µg wobec placebo, w badaniu krzyżowym na 31 uczestnikach. Wynik: brak efektu LSD na obiektywny test iluzji (p=0,628), a analiza bayesowska dała współczynnik Bayesa 0,005 – silny dowód na brak różnicy, nie tylko „nieistotny wynik”.
Subiektywnie LSD w dawce 20 µg zmieniało doznania wzrokowe (bardziej rozmyte, nasycone, dynamiczne widzenie), co odzwierciedliło się w skalach psychometrycznych. Te odczucia nie korelowały jednak z wynikiem obiektywnego testu iluzji (p=0,519): LSD zmieniało to, jak uczestnicy opisywali widzenie, ale nie konkretny mechanizm przetwarzania kontekstu mierzony w tym teście.
Autorzy wskazują trzy możliwe przyczyny: zbyt niski przelicznik dawek (20 µg LSD odpowiada niespełna 4 mg psylocybiny, mniej niż 5-10 mg z badania amsterdamskiego), dodatkowe działanie LSD na receptory dopaminowe D2, którego psylocybina nie ma, oraz test wykonywany cztery godziny po podaniu, już po szczytowym efekcie. Wniosek: subiektywne doznania wizualne LSD wydają się oddzielone od wczesnego przetwarzania kontekstowego mierzonego tym testem.
Co to znaczy dla nauki o mózgu
Złożenie tych trzech prac nie dowodzi, że psylocybina jest „silniejsza” od LSD – to byłoby uproszczenie. Dowodzi czegoś węższego: w konkretnych testach percepcyjnych psylocybina mierzalnie zmienia przetwarzanie kontekstu wzrokowego, a mikrodawki LSD takiego efektu nie wykazały, choć subiektywnie też zmieniają widzenie – odczuwanie i mierzalny mechanizm neuronalny nie muszą iść w parze. Rozstrzygnięcie wymagałoby badania testującego obie substancje u tych samych osób, na tym samym teście.
Status prawny w Polsce
Psylocybina i LSD są w Polsce substancjami kontrolowanymi na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii – ich posiadanie, wytwarzanie i obrót podlegają odpowiedzialności karnej. Opisane badania prowadzono w Holandii, Szwajcarii i USA, w ramach nadzorowanych protokołów naukowych z udziałem lekarzy, w kontrolowanych warunkach klinicznych – nie jest to forma legalnej aktywności w Polsce. Artykuł ma charakter informacyjny, nie opisuje sposobów przyjmowania żadnej substancji i nie zastępuje porady lekarza.
FAQ
Czy to jedno badanie porównujące psylocybinę z LSD? Nie. To złożenie wyników trzech odrębnych badań – dwóch nad psylocybiną i jednego nad mikrodawkami LSD – wykonanych przez różne zespoły, na różnych grupach, przy użyciu dwóch różnych testów iluzji wzrokowej.
Czy badanie o psylocybinie i iluzji Ebbinghausa to tylko preprint? Nie już. Krążyło jako preprint na bioRxiv w lutym 2025 roku, ale po recenzji zostało opublikowane 21 listopada 2025 roku w Nature Communications – to zweryfikowana publikacja.
Czy wynik dotyczący psylocybiny z Minnesoty jest wiarygodny? To pilotaż na sześciu osobach – wynik wstępny, o niskiej mocy statystycznej, nie potwierdzony fakt.
Czy to znaczy, że LSD nie działa na mózg? Nie. Uczestnicy subiektywnie zgłaszali zmiany w widzeniu po wyższej mikrodawce. Substancja po prostu nie wpłynęła na obiektywny test supresji kontrastu użyty w tym badaniu.
Czy psylocybina i LSD są legalne w Polsce? Nie. Obie substancje są objęte ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii, a ich posiadanie i obrót są karalne.
Źródła
- Aqil M., de Hollander G., Vreugdenhil N., Knapen T., Dumoulin S.O., „Psilocybin alters visual contextual computations”, Nature Communications, 16:10271, 21.11.2025. DOI: 10.1038/s41467-025-65150-y.
- Jungers S., Varghese R., Swanson L., Cullen K.R., Evans M.D., Nielson J.L., Schallmo M.P., „Enhanced visual contrast suppression during peak psilocybin effects”, Journal of Vision, 24(12):5, 05.11.2024. DOI: 10.1167/jov.24.12.5.
- Jaeckel L.F., Logvinski D., Kanana M., Müller F., Rohner N., Becker A.M., Liechti M.E., Sterzer P., „Low-dose lysergic acid diethylamide alters subjective visual perception but not visual contrast surround suppression”, Neuroscience of Consciousness, 20.08.2026. DOI: 10.1093/nc/niag050.
Powiązane artykuły na psylonews.pl: LSD przyspiesza rytmy mózgu — badanie MEG, Psylocybina, LSD i 2C-B: różne wzorce w mózgu szczura, PsiConnect: mózg pod psylocybiną nie chaotyzuje, lecz się porządkuje.
