Ketamina wywołuje podczas infuzji silne doznania psychoaktywne – zmienioną percepcję rzeczywistości, zniekształcenia wzrokowe i dźwiękowe, a u części pacjentów poczucie wyjścia z ciała. Od lat sądzono, że to właśnie te przeżycia napędzają jej efekt terapeutyczny w uzależnieniu od alkoholu. Wtórna analiza brytyjskiego badania klinicznego, opublikowana w lutym 2026 roku w czasopiśmie „Addiction”, pokazuje coś przeciwnego: intensywność doznań nie miała żadnego związku z tym, ilu dni abstynencji udało się utrzymać pacjentom.
Spis treści ▼
Jak zaprojektowano badanie
Zespół z King’s College London, Imperial College London, University College London i University of Exeter przeanalizował dane z badania KARE (Ketamine for reduction of Alcoholic Relapse) – randomizowanego testu klinicznego fazy 2, prowadzonego metodą podwójnie ślepej próby i kontrolowanego placebo. Wzięło w nim udział 96 dorosłych (w tym 35 kobiet) w wieku 18–64 lat, z umiarkowanym lub ciężkim uzależnieniem od alkoholu, leczonych w dwóch angielskich ośrodkach badawczych.
Uczestnicy otrzymali trzy cotygodniowe dożylne infuzje – ketaminy albo soli fizjologicznej jako placebo – podawane przez personel medyczny w warunkach klinicznych. Podczas każdej infuzji, co 20 minut, pacjenci oceniali na skalach 1–10 siedem rodzajów doznań: ogólny efekt substancji, jej „lubienie”, zmienioną percepcję rzeczywistości, poczucie wyjścia z ciała, zniekształcenia zmysłowe zbliżone do opisywanego na psylonews „k-hole” oraz zaburzone poczucie czasu. Głównym punktem końcowym badania był odsetek dni abstynencji w ciągu sześciu miesięcy po infuzjach.
Wyniki: doznania psychoaktywne po ketaminie a spożycie alkoholu
Ketamina wywołała istotnie silniejsze doznania niż placebo na każdej z siedmiu skal (p < 0,001 dla wszystkich porównań) – to, że lek działa psychoaktywnie, nie budziło wątpliwości. Część efektów słabła między pierwszą a drugą infuzją: spadło „lubienie" doznania (p = 0,001), zmieniona percepcja rzeczywistości (p = 0,030) i poczucie wyjścia z ciała (p = 0,033), choć w stopniu małym do umiarkowanego. Pozostałe cztery miary utrzymywały się na zbliżonym poziomie przez wszystkie trzy sesje.
Kluczowe pytanie badaczy brzmiało jednak inaczej: czy pacjenci, u których doznania były silniejsze, radzili sobie później lepiej? Odpowiedź, po sprawdzeniu wszystkich siedmiu miar, była jednoznaczna – żadna z nich statystycznie istotnie nie pośredniczyła w związku między przyjęciem ketaminy a odsetkiem dni abstynencji (wartości p mieściły się w przedziale 0,075–0,935, czyli żadna nie zbliżyła się nawet do progu istotności).
Cios w teorię „mistycznego przeżycia”
W badaniach nad terapią psychodeliczną – także w dyskusji o tym, czy psylocybina zrewolucjonizuje leczenie alkoholizmu – od lat powraca teoria „mistycznego przeżycia”: im silniejsze i bardziej przełomowe doznanie podczas sesji, tym większa szansa na trwałą zmianę zachowania. Dr Will Lawn z King’s College London, główny autor pracy, napisał wprost, że wyniki podważają tę „popularną teorię” mówiącą, że korzyści terapeutyczne ketaminy biorą się z jej ostrych, „mistycznych” efektów. Prof. Celia Morgan z University of Exeter, kierująca badaniem KARE, podkreśliła z kolei, że ketamina wywołuje głębokie zmiany świadomości – ale jak pokazała ta analiza, to nie one leczą.
To istotne dla przyszłości terapii ketaminowej w uzależnieniach, o której pisaliśmy już przy okazji leczenia depresji lekoopornej: jeśli mechanizm leży gdzie indziej – np. w neuroplastyczności czy wpływie na receptory NMDA – teoretycznie dałoby się go uzyskać bez towarzyszącej zmiany świadomości, co otworzyłoby drogę do wariantów lepiej tolerowanych przez pacjentów.
Czego badanie nie mówi
- To wciąż analiza wtórna. Pierwotne badanie KARE nie było zaprojektowane specjalnie do testowania tej zależności, więc wynik trzeba traktować jako mocną wskazówkę, nie ostateczny dowód.
- Wniosek dotyczy tej jednej substancji i protokołu. Wcześniejsze badania nad grzybami psylocybinowymi i spożyciem alkoholu opierały się na innej substancji i innym schemacie terapii – wniosku nie da się na nie automatycznie przenieść.
- Nieznany mechanizm zastępczy. Badanie wyklucza jedno wyjaśnienie, ale nie wskazuje, co dokładnie odpowiada za efekt terapeutyczny ketaminy.
- To nadal terapia eksperymentalna. Leczenie uzależnienia od alkoholu ketaminą pozostaje przedmiotem badań klinicznych, nie standardową, powszechnie dostępną procedurą.
Podsumowanie
Siła doznań psychoaktywnych po ketaminie – zmieniona percepcja, poczucie wyjścia z ciała, zniekształcenia zmysłowe – nie przewidywała, ilu dni abstynencji od alkoholu utrzymywali pacjenci w ciągu pół roku po zakończeniu infuzji. Wynik podważa popularne przekonanie, że o skuteczności terapii psychodelicznej decyduje intensywność samego przeżycia, i przesuwa uwagę badaczy w stronę innych, wciąż nieznanych mechanizmów.
Ketamina jest w Polsce zarejestrowanym lekiem stosowanym m.in. w znieczuleniu, dostępnym wyłącznie w warunkach medycznych i na receptę – jej pozamedyczne stosowanie jest nielegalne. Terapia ketaminowa w uzależnieniu od alkoholu pozostaje tematem badań klinicznych prowadzonych za granicą, nie standardową procedurą dostępną w Polsce. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
FAQ
Czym jest badanie KARE?
To brytyjskie randomizowane badanie kliniczne fazy 2 (Ketamine for reduction of Alcoholic Relapse), w którym 96 osób z umiarkowanym lub ciężkim uzależnieniem od alkoholu otrzymało trzy cotygodniowe infuzje ketaminy albo placebo, prowadzone przez zespół King’s College London i University of Exeter.
Czy ketamina pomaga w leczeniu uzależnienia od alkoholu?
Badanie KARE wcześniej wskazywało na korzystny efekt ketaminy w redukcji spożycia alkoholu. Ta wtórna analiza nie sprawdzała, czy działa, tylko dlaczego – i wykluczyła doznania psychoaktywne jako wyjaśnienie.
Co to są doznania dysocjacyjne po ketaminie?
To m.in. poczucie oderwania od własnego ciała, zmieniona percepcja czasu i przestrzeni oraz zniekształcenia zmysłowe. Ich nasiloną, krótkotrwałą formę psylonews opisywał już przy okazji zjawiska „k-hole”.
Czy to oznacza, że przeżycia psychodeliczne nigdy nie mają znaczenia terapeutycznego?
Nie – wynik dotyczy konkretnie ketaminy w tym protokole badawczym. W terapii innymi psychodelikami rola samego przeżycia wciąż pozostaje przedmiotem sporu naukowego.
Źródła
- Bloy C., Sarma A., Marsh B. i in. (m.in. Lingford-Hughes A., Curran H.V., Morgan C., Lawn W.), „The psychoactive effects of repeated ketamine infusions and their mechanistic role in the treatment of alcohol use disorder: secondary analysis of a randomised controlled trial”, Addiction, 16 lutego 2026 — https://doi.org/10.1111/add.70320 · PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41698392/
- EurekAlert! / King’s College London, „Mystical experiences during ketamine treatment don’t explain why it helps with alcohol addiction”, 17 lutego 2026 — https://www.eurekalert.org/news-releases/1116543
