Norwegia refunduje ketaminę pacjentom z depresją lekooporną. Niemcy od połowy 2025 roku prowadzą pierwszy w UE program dostępu do psylocybiny poza badaniem klinicznym. Szwajcaria od ponad dekady wydaje indywidualne zezwolenia na terapię psychodeliczną. Wielka Brytania testuje protokół ketaminowy w NHS, a Estonia buduje własny model. Te pięć podejść zestawiono 8–9 października 2026 na konferencji TAIP w Tallinie.
Spis treści ▼
Norwegia: refundacja ketaminy jako „światowa premiera”
Od 25 sierpnia 2025 roku norweski publiczny system zdrowia jako pierwszy na świecie refunduje generyczną ketaminę dożylną w leczeniu depresji lekoopornej. Sześciomiesięczna kuracja – trzy tygodnie indukcji, potem sześć infuzji podtrzymujących, plus obowiązkowa psychoterapia – kosztuje około 3852 euro (ok. 321 euro za sesję). Analogiczny program esketaminą (Spravato) kosztowałby około 29 984 euro, czyli blisko 937 euro za dawkę.
Norweskie Beslutningsforum trzykrotnie odrzuciło refundację esketaminy (26.04.2021, 25.10.2021, 18.10.2022) – dokumentacja, korzyść kliniczna i cena nie przekonały. Alternatywny protokół wypracował szpital Sykehuset Østfold, a refundacja obejmuje cały pakiet opieki, nie tylko lek – mówił o tym dr Lowan Stewart.
Niemcy: program dla pacjentów, nie badanie kliniczne
11 lipca 2025 roku urząd BfArM zatwierdził program compassionate use psylocybiny – pierwszy taki w UE. Działa w dwóch ośrodkach: Centralnym Instytucie Zdrowia Psychicznego w Mannheim (prof. Gerhard Gründer) i klinice OVID w Berlinie (dr Andrea Jungaberle). Dawka to maksymalnie 25 mg, do pięciu powtórzeń, a substancję (PEX010) bezpłatnie dostarcza kanadyjska firma Filament Health. Pierwszego pacjenta przyjęto w Berlinie 1 kwietnia 2026 roku, oba ośrodki liczą na ok. 20 pacjentów każdy do końca roku.
To nie to samo co badanie EPIsoDE – randomizowane badanie na 144 pacjentach, zakończone w 2024 roku i opisane w JAMA Psychiatry w 2026 roku. EPIsoDE sprawdzało skuteczność w warunkach naukowych; program w Mannheim i Berlinie to leczenie poza badaniem. Pisaliśmy wcześniej o tym programie. Według uczestników konferencji kasy chorych pokrywają psychoterapię, ale nie finansują ośmiogodzinnego dnia dawkowania – to realna bariera kosztowa.
Szwajcaria: wyjątki od 2014 roku, bez ustawy
Szwajcaria do niedawna uchodziła za jedyne miejsce w Europie z legalną terapią psychodeliczną i ma najdłuższą historię regulacji w tym obszarze. Od 2014 roku BAG (Federalny Urząd Zdrowia Publicznego) wydaje indywidualne zezwolenia wyjątkowe na terapię psylocybiną, MDMA lub LSD pacjentom, którzy wyczerpali standardowe leczenie. W systemie pracuje ok. 100 lekarzy, a rocznie korzysta z niego ok. 750–800 pacjentów (dane za 2025 rok, zbieżne z danymi BAG za 2024 – ok. 723 pacjentów). To skala roczna, nie suma zezwoleń od 2014 roku.
System nie ma jednolitego finansowania – terapie pokrywają fundacje, ubezpieczenia lub sami pacjenci, co wskazywano jako słabość. Helena Aicher podkreślała, że własne doświadczenie terapeuty z psychodelikami pomaga rozumieć pacjenta, ale nie jest „konieczne ani wystarczające” – ważniejsze są otwartość, ciekawość i brak oceniania.
Wielka Brytania: pilotaż ketaminowy w NHS
Brytyjczycy do niedawna jeździli po terapię psychodeliczną za granicę, bo substancje te są w kraju nielegalne poza badaniami. Od 2021 roku w klinice CIPPRes w St Charles Hospital w Londynie (projekt CNWL i Imperial College Centre for Psychedelic Research) działa model CIM-KeT, adaptacja modelu montrealskiego: pięć sesji ketaminy domięśniowo i dziesięć cotygodniowych sesji terapii.
Dane są na razie pilotażowe – z jednego ośrodka, dziesięciotygodniowe – ale pokazują „trwałą poprawę” u 89 proc. pacjentów wobec 45 proc. w standardowej terapii NHS Talking Therapies i „trwałe wyzdrowienie” u 60 proc. wobec 20 proc. David Erritzoe wskazywał, że konsorcjum NHS CIPPRes obejmuje już 17 trustów, które mogą wdrożyć protokół lokalnie.
Estonia: gospodarz konferencji z celem na pięć lat
Fundacja TAIP, zarejestrowana w maju 2024 roku i gospodarz konferencji, deklaruje pięcioletni cel: powtórzenie norweskiego modelu refundacji ketaminy w estońskim systemie zdrowia. To na razie plan – lobbing, szkolenia, rozmowy z decydentami – nie projekt ustawy. Dyrektor wykonawczy Oliver Berg przytaczał argument ekonomiczny: Tervisekassa (estoński fundusz ubezpieczeń zdrowotnych) refunduje esketaminę po 207 euro za dawkę, a generyczna ketamina kosztuje ok. 6 euro. W Estonii działa już jedna praktyka terapii ketaminowej – Minu Kliinik dr. Viljara Veede.
Wnioski
Żaden z pięciu modeli nie jest kopią innego: Norwegia refunduje konkretny protokół, Niemcy dają kontrolowany dostęp poza badaniem, Szwajcaria stawia na indywidualne wyjątki, Wielka Brytania testuje pilotaż w publicznej opiece, a Estonia buduje strategię wzorowaną na sąsiedzie. Na konferencji podkreślano ryzyko dla mniejszych krajów: Tadeusz Hawrot (PAREA) przytoczył dane, według których z 63 leków psychiatrycznych zatwierdzonych przez FDA w ostatnich 15 latach pacjenci w USA mieli dostęp do 62, a w Europie – tylko do 23. Firmy farmaceutyczne mogą skupić się na pięciu największych gospodarkach UE. Stąd inicjatywy obywatelskie na poziomie unijnym, które mają wywrzeć presję na wspólne rozwiązania.
FAQ
Czy terapia psychodelikami jest legalna w Polsce? Nie – psylocybina, LSD i MDMA są w Polsce nielegalne poza kontrolowanymi badaniami naukowymi.
Czym różni się niemiecki program psylocybinowy od badania EPIsoDE? EPIsoDE to zakończone w 2024 roku badanie kliniczne na 144 pacjentach. Program compassionate use zatwierdzony przez BfArM w 2025 roku to leczenie poza badaniem – dwie osobne inicjatywy.
Czy szwajcarski system obejmuje tysiące pacjentów rocznie? Nie – rocznie korzysta z niego ok. 750–800 pacjentów; liczby bliskie dwóm tysiącom to suma terapii od 2014 roku, nie skala roczna.
Czy wyniki brytyjskiego programu CIM-KeT są potwierdzone na dużej grupie? Nie – to dane pilotażowe z jednego ośrodka, wymagające potwierdzenia na większej populacji.
Czy Estonia już refunduje terapię ketaminową jak Norwegia? Nie – to deklarowany cel fundacji TAIP na najbliższe pięć lat, nie obowiązujące prawo.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej ani prawnej.
Źródła
- Psychedelic Alpha, relacja z konferencji TAIP 2026, Tallin, 8–9 października 2026 — psychedelicalpha.com
- Beslutningsforum (Norwegia) — decyzje w sprawie refundacji esketaminy, 2021–2022
- BfArM (Niemcy) — zatwierdzenie programu compassionate use psylocybiny, 11.07.2025
- JAMA Psychiatry (2026) — wyniki badania EPIsoDE
- Federalny Urząd Zdrowia Publicznego Szwajcarii (BAG) — dane o zezwoleniach wyjątkowych na terapię psychodeliczną
- NHS CNWL / Imperial College Centre for Psychedelic Research — dane pilotażowe modelu CIM-KeT
- Fundacja TAIP (Estonia) — materiały konferencyjne i deklaracje strategiczne
