Na początku 2025 roku w czasopiśmie Psychiatry Research Case Reports ukazał się opis przypadku pacjentki z ciężkim zaburzeniem osobowości, która przez rok uczestniczyła w zorganizowanej psychoterapii, a równolegle — z własnej inicjatywy — sięgała po substancje psychodeliczne kupowane przez internet. Praca Martina Blaya, Inès Benmakhlouf i Maria Speranzy (DOI: 10.1016/j.psycr.2025.100245) nie jest nowym badaniem z tego miesiąca. To tekst sprzed niemal dwóch lat, do którego 4 listopada 2026 roku szerzej dotarł serwis PsyPost, nadając mu nagłówek sugerujący, że to pierwszy taki przypadek w literaturze. Jak pokazujemy niżej, to sformułowanie jest nieścisłe — i sami autorzy artykułu wprost to zastrzegają.
Spis treści ▼
Co opisuje ten przypadek
Bohaterką opisu jest 37-letnia kobieta z ciężkim, mieszanym zaburzeniem osobowości oraz współwystępującym ADHD, leczonym metylofenidatem. Przez rok prowadzono z nią psychoterapię metodą GPM (Good Psychiatric Management) w ramach zespołu psychiatrycznego. Zgodnie z opisem przypadku, niezależnie od tej terapii, pacjentka sama zdobywała i przyjmowała różne substancje psychodeliczne — autorzy wymieniają trufle psylocybinowe, 1cP-LSD, methallylescaline (syntetyczny analog meskaliny) oraz grzyby muchomora czerwonego, a także MDMA. W tym samym okresie odstawiła też konopie, co autorzy sami wskazują jako dodatkową zmienną utrudniającą interpretację wyników.
Zespół monitorował stan pacjentki szeregiem standaryzowanych narzędzi: SCID-II (ustrukturyzowany wywiad do oceny zaburzeń osobowości), Borderline Symptom List, Zanarini Rating Scale, Pathological Narcissism Inventory, Toronto Alexithymia Scale, Sheehan Disability Scale oraz Difficulties in Emotion Regulation Scale. Na przestrzeni roku zarejestrowano wyraźny spadek nasilenia cech osobowości w skali SCID-II: cechy narcystyczne spadły z 5 do 0 punktów, paranoiczne z 4 do 1, z pogranicza (borderline) z 8 do 5, a antyspołeczne z 6 do 4. W samoopisie nasilenie objawów borderline zmniejszyło się o 72,2 procent, a w ocenie klinicznej o 68,8 procent.
Autorzy opisują to ostrożnie, pisząc, że „the psychedelic intakes facilitated her progress in therapy” (przyjmowanie psychodelików ułatwiło jej postępy w terapii) — od razu zastrzegając w tym samym zdaniu, że „this idea remains highly speculative and should be considered with the utmost caution” (ta teza pozostaje wysoce spekulatywna i należy ją traktować z najwyższą ostrożnością). Sama pacjentka, cytowana w opisie przypadku, opisywała swój stan sprzed terapii słowami: „I was like an injured wild animal, like 'me against the whole world'” (byłam jak zranione dzikie zwierzę, jakby to było „ja kontra cały świat”).
Terapia pod opieką, nie samoleczenie jako metoda
Warto rozdzielić dwa elementy tego przypadku, bo łatwo je pomylić. Udokumentowanym, zorganizowanym leczeniem był tu roczny cykl psychoterapii GPM prowadzony przez zespół psychiatryczny — to on podlegał nadzorowi i to jego przebieg mierzono wymienionymi wyżej skalami. Przyjmowanie psychodelików nie było natomiast elementem zaleconego planu leczenia, lecz własną decyzją pacjentki, podjętą poza wiedzą i kontrolą terapeutów, z użyciem substancji o niezweryfikowanym pochodzeniu i składzie, kupowanych przez internet.
Opisany przypadek nie jest rekomendacją samoleczenia — podkreślają to sami autorzy, nazywając równoległe, niezalecone przez terapeutów przyjmowanie substancji czynnikiem utrudniającym interpretację wyników, nie elementem terapii. W dyskusji autorzy piszą wprost, że „further pilot studies are needed to test whether combining psychedelics with psychotherapy could be safe and useful” (potrzebne są dalsze badania pilotażowe, by sprawdzić, czy łączenie psychodelików z psychoterapią może być bezpieczne i przydatne) — a więc odpowiedzi na to pytanie dziś po prostu nie ma, nawet w ramach samego case reportu.
Ograniczenia, które autorzy wymieniają sami
Case report to z definicji opis jednego przypadku, bez grupy kontrolnej i bez możliwości uogólniania wniosków na inne osoby. Autorzy sami wymieniają dodatkowe problemy: niejasną, częściowo sprzeczną chronologię zdarzeń w relacji pacjentki; brak możliwości rozdzielenia efektu psychoterapii od efektu substancji; niezweryfikowany skład i czystość substancji kupionych przez internet; możliwy efekt oczekiwania — entuzjazm pacjentki wobec terapii mógł sam wzmacniać zgłaszaną poprawę; równoczesne odstawienie konopi jako kolejną zmienną zakłócającą; wreszcie publication bias, czyli skłonność czasopism do publikowania akurat przypadków z pozytywnym wynikiem.
Czy to naprawdę pierwszy taki przypadek
Nagłówek PsyPost sugeruje, że to pierwszy opisany przypadek łączenia psychodelików z psychoterapią zaburzenia osobowości. Sami autorzy piszą jednak coś innego: „Before the new study, the only previously published case of its kind, to the authors’ knowledge, was a 2020 case report describing a 39-year-old woman” (przed tym badaniem jedynym wcześniej opublikowanym przypadkiem tego rodzaju, o ile autorzy wiedzą, był opis przypadku z 2020 roku dotyczący 39-letniej kobiety).
Ten wcześniejszy przypadek, opublikowany w październiku 2020 roku we Frontiers in Psychiatry pod tytułem „Treatment of a Complex Personality Disorder Using Repeated Doses of LSD — A Case Report on Significant Improvements in the Absence of Acute Drug Effects”, dotyczył kobiety z lekoopornym zaburzeniem depresyjnym i złożonym zaburzeniem osobowości. Kluczowa różnica: tam LSD podawano w warunkach szpitalnych, pod bezpośrednim nadzorem lekarzy. W nowym przypadku substancje zdobywała i przyjmowała sama pacjentka, poza szpitalem i poza protokołem medycznym. Dokładniej byłoby więc mówić o drugim udokumentowanym w literaturze przypadku tego rodzaju — i pierwszym, w którym to sama pacjentka, a nie zespół medyczny, decydowała o przyjęciu substancji równolegle do psychoterapii.
Innym kątem na pogranicze psychodelików i osobowości jest badanie z Berlina na zdrowych studentach — tam substancje przyjmowali zdrowi ochotnicy, nie osoby w trakcie terapii zaburzenia, więc wnioski z obu prac nie są porównywalne wprost.
Status prawny
Psylocybina, LSD i MDMA pozostają w Polsce substancjami nielegalnymi, niezależnie od tego, że prowadzone są nad nimi badania naukowe za granicą. To samo dotyczy 1cP-LSD i methallylescaline — jako nowe substancje psychoaktywne są objęte polskim wykazem NSP, choć na innej podstawie prawnej niż klasyczne LSD czy meskalina. Grzyby muchomora czerwonego (Amanita muscaria) nie są substancją kontrolowaną, co nie oznacza rekomendacji ich stosowania — opisany przypadek dotyczy kontekstu klinicznego i badawczego, nie wzorca postępowania do naśladowania.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
Źródła
- Blay M., Benmakhlouf I., Speranza M., „Could psychedelics be useful in the treatment of patients with personality disorder? A case report of psychotherapy with concomitant use of psychedelics”, Psychiatry Research Case Reports, tom 4, nr 1, 2025. DOI: 10.1016/j.psycr.2025.100245
- PsyPost, 4 listopada 2026 — omówienie opisu przypadku
- „Treatment of a Complex Personality Disorder Using Repeated Doses of LSD—A Case Report on Significant Improvements in the Absence of Acute Drug Effects”, Frontiers in Psychiatry, październik 2020. PMC7643748
