W brytyjskich ośrodkach NHS toczy się badanie trzeciej fazy, które ma rozstrzygnąć, czy ketamina połączona ze wsparciem psychologicznym pomaga w ciężkim uzależnieniu od alkoholu. Nazywa się MORE-KARE — Multicentre Investigation of Ketamine for Reduction of Alcohol Relapse — i jest największą próbą tego typu na świecie.
Spis treści ▼
Rekrutacja ruszyła w trzecim kwartale 2024 roku, a pierwszego przebadanego pacjenta ogłoszono 9 sierpnia 2024. Od tego czasu o badaniu zrobiło się cicho, choć jest to jeden z niewielu programów psychodelicznych finansowanych z pieniędzy publicznych, a nie wyłącznie z kapitału prywatnego.
Kto za tym stoi
Preparat, AWKN-001, to dożylna ketamina podawana w połączeniu z ustrukturyzowanym wsparciem psychospołecznym. Licencję na niego spółka Awakn Life Sciences ma wyłącznie od Uniwersytetu w Exeter, a badaniem zarządza jednostka badań klinicznych tej uczelni.
Finansowanie jest mieszane i to jego najciekawsza cecha: Medical Research Council wspólnie z National Institute for Health and Care Research — dwie brytyjskie agencje publiczne — oraz spółka. Publiczny grant na terapię z użyciem substancji o profilu dysocjacyjnym jest sygnałem instytucjonalnym; oznacza, że recenzenci uznali hipotezę za wartą testowania w skali rejestracyjnej.
Konstrukcja badania
Uczestnicy są losowo przydzielani do grup otrzymujących różne dawki ketaminy wraz z sesją wsparcia psychologicznego. Zarówno badani, jak i zespół badawczy nie wiedzą, którą dawkę otrzymał dany uczestnik.
To rozwiązanie warte odnotowania, bo dotyka najtrudniejszego problemu tej dziedziny. Przy substancji o wyraźnie odczuwalnym działaniu klasyczne placebo nie działa — uczestnik natychmiast rozpoznaje, w której grupie jest. Porównanie dawka wobec dawki zamiast dawki wobec placebo częściowo ten problem obchodzi: każdy coś odczuwa, więc samo odczucie przestaje ujawniać przydział.
Pierwszorzędowy punkt końcowy to zmniejszenie liczby dni intensywnego picia w ciągu sześciu miesięcy po leczeniu. Nie abstynencja, nie subiektywna ocena — policzalne dni.
Sieć ośrodków
Komunikat z sierpnia 2024 mówił o ośmiu ośrodkach NHS. W październiku tego samego roku spółka ogłosiła otwarcie czterech kolejnych — University Hospitals Sussex, South London and Maudsley, Greater Manchester Mental Health oraz University Hospitals Plymouth — podając wtedy siedem ośrodków czynnych. Te dwie liczby nie składają się w jeden obraz i spółka nie wyjaśniła rozbieżności; prawdopodobnie część planowanych lokalizacji uruchamiała się z opóźnieniem.
Co pokazała druga faza i dlaczego trzeba ją czytać ostrożnie
Liczby z fazy 2, powtarzane w komunikatach spółki, są efektowne: 86 procent dni abstynencji średnio w ciągu sześciu miesięcy po leczeniu, wobec 2 procent przed badaniem, oraz 50-procentowa redukcja dni intensywnego picia wobec placebo.
Trzy zastrzeżenia. Pierwsze: to próba mała, typowa dla drugiej fazy, a wyniki takich badań systematycznie zawyżają efekt względem tego, co potem pokazuje faza trzecia. Drugie: punktem odniesienia jest stan przed badaniem u osób, które właśnie zgłosiły się na leczenie — a samo podjęcie decyzji o terapii jest silnym czynnikiem zmiany. Trzecie: liczby pochodzą z komunikatów spółki, nie z niezależnego omówienia pełnych danych.
Dlatego właśnie faza trzecia ma sens. I dlatego jej wyniku nie da się przewidzieć z fazy drugiej.
Gdzie to się mieści w szerszym obrazie
Ketamina w uzależnieniu od alkoholu to trop badany z kilku stron jednocześnie. Niedawno opisywaliśmy pracę, z której wynika, że mistyczne doznania po ketaminie nie tłumaczą jej działania w tym wskazaniu — co jest dobrą wiadomością dla programów nastawionych na mechanizm farmakologiczny, a kłopotliwą dla tych, które budują protokół wokół przeżycia. Osobnymi ścieżkami idą DMT w alkoholizmie i ibogaina, badana raczej przez opisy przypadków.
Warto pamiętać, że ketamina już jest w psychiatrii obecna legalnie: esketamina została zatwierdzona w USA w depresji lekoopornej. Uzależnienie od alkoholu to jednak inne wskazanie, z innym punktem końcowym i inną populacją — rejestracja w jednym nie przenosi się na drugie.
Kiedy będą wyniki
Spółka nie podała terminu odczytu, a publicznie dostępne komunikaty o statusie rekrutacji pochodzą jeszcze z 2024 roku. Przy sześciomiesięcznej obserwacji każdego uczestnika i wieloośrodkowej rekrutacji w systemie publicznym realny horyzont liczy się w latach. Do tego czasu nie ma podstawy, by mówić o skuteczności — jest badanie w toku.
Najczęstsze pytania
Czy ketamina jest w Polsce legalna?
Tak, jako lek. Jest zarejestrowanym anestetykiem stosowanym w lecznictwie, a jej użycie w psychiatrii odbywa się na odpowiedzialność lekarza, poza zarejestrowanym wskazaniem.
Czy MORE-KARE dowiodło skuteczności ketaminy w alkoholizmie?
Nie. Badanie trwa, wyników nie opublikowano. Dostępne liczby pochodzą z wcześniejszej, małej fazy drugiej.
Dlaczego porównuje się dawkę z dawką, a nie z placebo?
Bo działanie ketaminy jest wyraźnie odczuwalne i uczestnik rozpoznałby placebo. Porównanie różnych dawek pozwala utrzymać zaślepienie.
Kto płaci za to badanie?
Brytyjskie agencje publiczne MRC i NIHR wspólnie ze spółką Awakn Life Sciences. Badaniem zarządza jednostka badań klinicznych Uniwersytetu w Exeter.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
Źródła
- Awakn Announces First Patient Screened in Phase 3 Clinical Trial of AWKN-001 for Severe Alcohol Use Disorder — komunikat spółki, 9 sierpnia 2024 r.: konstrukcja badania, finansowanie, punkt końcowy, wyniki fazy 2.
- Awakn Announces Opening of Four Additional AWKN-001 Phase 3 Trial Sites — BioSpace, październik 2024 r.: nazwy dołączonych ośrodków NHS i liczba lokalizacji czynnych.
